Metoda FITS
WADY POSTAWY – WSPÓŁCZESNE WYZWANIE, SZCZEGÓLNIE U DZIECI
Nieprawidłowa postawa ciała, w tym różne formy skrzywień kręgosłupa, staje się coraz bardziej powszechnym problemem wśród dzieci i młodzieży. W moim odczuciu to prawdziwa bolączka naszych czasów. Z roku na rok rośnie liczba dzieci wymagających specjalistycznej terapii z powodu skoliozy lub innych deformacji postawy.
Zdalne nauczanie przyczyniło się do ograniczenia codziennej aktywności ruchowej dzieci, co znacząco potęguje skalę tego problemu. Siedzący styl życia, przeciążenie zajęciami dodatkowymi, a także coraz mniejsza potrzeba spontanicznego ruchu, nie sprzyjają prawidłowemu formowaniu się układu kostno-mięśniowego, zwłaszcza kręgosłupa.
Choć wszystko to może wydawać się oczywiste, niewiele osób wie, że przyczyny skoliozy nie ograniczają się tylko do nieodpowiedniego siedzenia, braku aktywności fizycznej czy noszenia plecaka na jednym ramieniu. Są to czynniki pogłębiające już istniejące problemy, natomiast źródło powstawania skoliozy często sięga znacznie głębiej.
CZYM JEST SKOLIOZA (SKRZYWIENIE KRĘGOSŁUPA)?
Skoliozę definiuje się jako złożone, trójwymiarowe skrzywienie kręgosłupa. Oznacza to, że kręgosłup ulega jednocześnie bocznemu wygięciu, rotacji oraz zaburzeniu jego naturalnych krzywizn – kifozy i lordozy. Mówimy o skoliozie, gdy na zdjęciu RTG kąt skrzywienia według skali Cobba wynosi co najmniej 10 stopni. Statystyki wskazują, że po 10. roku życia problem ten występuje sześciokrotnie częściej u dziewczynek niż u chłopców.
PRZYCZYNY SKOLIOZY
Do rozwoju skrzywienia kręgosłupa dochodzi wtedy, gdy w ciele dziecka pojawiają się niesymetryczne siły wpływające na jego wzrost. Często źródła tych sił sięgają już życia płodowego – mogą to być m.in. nieprawidłowe ułożenie dziecka w macicy (np. w przypadku wad budowy macicy) czy też powikłania w trakcie porodu.
Asymetryczne ułożenie noworodka, skręcenie główki, czy zaburzenia symetrii ciała w niemowlęctwie to sygnały ostrzegawcze, które mogą wskazywać na ryzyko rozwoju wad postawy w późniejszym okresie. Choć rehabilitacja niemowląt staje się coraz popularniejsza, to niestety nie zawsze skutecznie eliminuje źródło problemu. W rezultacie do gabinetu trafiają dzieci w wieku kilku lub kilkunastu lat – często już po skoku wzrostowym – a rodzice są zaskoczeni nagłym pojawieniem się skrzywienia. Z przeprowadzanego wywiadu wynika nierzadko, że dziecko już jako niemowlę wykazywało cechy asymetrii, która później przekształciła się w widoczną wadę kręgosłupa.
Nie bez znaczenia pozostaje też styl życia. Nieprawidłowe nawyki żywieniowe, przewlekły stres i szybkie tempo życia mogą zaburzać funkcjonowanie organizmu. Niektórzy badacze uważają, że prowadzi to do przyspieszonego starzenia się komórek, co może sprzyjać szybszej progresji skoliozy. Zaburzenia metaboliczne i nieprawidłowa praca narządów wewnętrznych mogą z kolei powodować napięcia w obrębie jamy brzusznej, oddziałując pośrednio na ustawienie i rozwój kręgosłupa.
Jak więc widać, mechanizmy powstawania i pogłębiania skoliozy są bardzo złożone. Zazwyczaj nie ma jednej przyczyny – mamy do czynienia z sumą wielu współistniejących czynników.
Opisane wyżej informacje odnoszą się do skolioz idiopatycznych, czyli takich, w których bezpośrednia przyczyna nie została zidentyfikowana. Istnieją jednak również skoliozy wynikające z wrodzonych nieprawidłowości anatomicznych, np. deformacji kręgów – w takich przypadkach leczenie przyczynowe bywa ograniczone, jednak wszystkie pozostałe czynniki nadal wpływają na tempo pogłębiania się wady.
ZAPOBIEGANIE SKOLIOZIE
W przypadku wad postawy doskonale sprawdza się zasada: „lepiej zapobiegać niż leczyć”. Co możemy zrobić, aby uchronić dzieci przed skoliozą?
Przede wszystkim należy promować ruch od najmłodszych lat. Najlepszą formą zachęty będzie wspólna aktywność fizyczna oraz umożliwienie dziecku wyboru takiej formy ruchu, która je naprawdę interesuje. Warto pamiętać, że dzieci najwięcej uczą się przez naśladowanie – jeśli my sami spędzamy wolny czas aktywnie, istnieje większa szansa, że nasze dziecko również pokocha ruch.
Kolejny ważny aspekt to zdrowa dieta – ograniczenie spożywania cukrów i wysoko przetworzonej żywności, a zamiast tego stawianie na produkty naturalne i pełnowartościowe. Należy również dbać o odpowiednią ilość odpoczynku i równowagę między aktywnością a regeneracją.
Dobrym nawykiem jest również regularne obserwowanie sylwetki dziecka. Zwracajmy uwagę, czy nie utrzymuje ono stale przechylonej głowy, czy ramiona i łopatki są ustawione symetrycznie, czy tzw. trójkąty talii (przestrzeń między ramieniem a tułowiem) są równe. Niepokojące może być także wypięcie brzucha, nadmierne wygięcie dolnej części kręgosłupa do przodu, zaokrąglenie pleców, wystające łopatki czy wysunięcie głowy i barków ku przodowi.
REHABILITACJA SKOLIOZ – NA CZYM POLEGA?
Jeśli zauważymy jakiekolwiek nieprawidłowości w postawie dziecka, powinniśmy niezwłocznie skonsultować się z fizjoterapeutą lub lekarzem ortopedą. W większości przypadków wskazana będzie terapia ruchowa.
Najlepiej skorzystać z pomocy specjalisty, który posiada wiedzę i doświadczenie w pracy z pacjentami ze skoliozą. Rehabilitacja tego typu wymaga znajomości określonych metod i indywidualnego podejścia do pacjenta – nie istnieje tu jedno uniwersalne rozwiązanie.
TERAPIA FITS W LECZENIU SKOLIOZY
W naszym gabinecie pracujemy zgodnie z koncepcją FITS – Funkcjonalnej Indywidualnej Terapii Skolioz. To jedna z ośmiu metod uznanych przez SOSORT – Międzynarodowe Towarzystwo Ortopedyczne i Rehabilitacyjne Leczenia Skolioz.
Terapia zaczyna się od szczegółowej oceny stanu dziecka. Regularne pomiary i obserwacje pozwalają kontrolować zmiany w przebiegu rehabilitacji. Kolejnym elementem jest terapia manualna, dostosowana do potrzeb konkretnego pacjenta. Może ona obejmować pracę z mięśniami, przeponą, powięzią, stawami, kręgosłupem, żebrami, a nawet narządami wewnętrznymi w obrębie jamy brzusznej i miednicy.
Nieodzownym elementem są także specjalnie dobrane ćwiczenia korekcyjne. Pracujemy nad poprawą równowagi, wzmocnieniem mięśni głębokich oraz oddechem. Tylko kompleksowe podejście do terapii, regularność i zaangażowanie pacjenta w codzienne ćwiczenia dają szansę na trwałą poprawę.
Należy pamiętać, że największe możliwości korygowania skoliozy mamy w okresie wzrostu dziecka. Dlatego nie warto zwlekać z diagnozą – szybka reakcja może mieć kluczowe znaczenie dla skuteczności terapii. U dziewcząt wzrost kręgosłupa kończy się zwykle między 15. a 16. rokiem życia (czyli około 2–3 lata po pierwszej miesiączce), u chłopców proces ten trwa do 17–18 roku życia. W praktyce jednak to kwestia indywidualna.